- تعداد نمایش : 39
- تعداد دانلود : 53
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2038
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8265
سال : 19
شماره : 6
شماره پی در پی : 124
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 6،
،
شماره پی در پی 124
بررسی سبکشناسانه رمانهای رضا قاسمی
صفحه
(99
- 125)
محبت زمانی، مختار ابراهیمی(نویسنده مسئول)، زینب رضاپور
تاریخ دریافت مقاله
: فروردین 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: تیر 1405
چکیده
زمینه و هدف: سبک را نوعی هماهنگی میان شیوه بیان خاص هر نویسنده یا شاعر و اندیشه های او دانسته اند که در آثارش دیده میشود. از این رو سبک هر کس به منزله اثر انگشت و امضای اوست که در پای اثر نهاده میشود. پس برای بهتر فهمیدن یک اثر باید به شیوه و روش استفاده از زبان، ساختار، اندیشه و سایر عناصر ادبی در یک اثر ادبی توجه کرد. پژوهش حاضر به بررسی ویژگیهای سبکی رمانهای رضا قاسمی اختصاص دارد.
روش مطالعه: پژوهش حاضر به روش توصیفی – تحلیلی و به شیوه کتابخانه ای انجام پذیرفته است.
یافته ها: رضا قاسمی از جمله نویسندگانی است که در آثار او، سبک نه تنها نقش همراهِ معنا، بلکه نقش سازنده معنا را بر عهده دارد. در رمانهای او، زبان، ریتم، موسیقی درونی و ساختار چندلایه روایت ابزارهایی هستند که از خلال آنها جهان ذهنی و بحرانهای هویتی شخصیتها بازنمایی میشود. قاسمی با بهره گیری از جملات طولانی، ساختارهای موسیقایی زبان، بازی با صداها و ایجاد ریتم درونی، سبک را به عنصر سازنده دنیای داستان تبدیل میکند. خواننده از طریق همین الگوهای سبکی، نه از راه محتوا، به تجربه ای روانشناختی و گسستمند از جهان داستان وارد میشود.
نتیجه گیری: یافته های این پژوهش نشان میدهد که سبک روایی و زبانی رضا قاسمی حاصل تعامل منسجم لایه های واژگانی، نحوی، بلاغی و روایی است و معنا در آثار او از پیوند ساختار روایت با شیوه بیان شکل میگیرد. در این رمانها، زبان فراتر از ابزار روایت، نقشی معناساز ایفا میکند و در بازنمایی مفاهیمی چون بحران هویت، مهاجرت، تنهایی و گسست انسان معاصر مؤثر است. بر این اساس، سبک قاسمی را میتوان سبکی چندلایه، نوآورانه و معناگرا با جایگاهی متمایز در ادبیات داستانی معاصر فارسی دانست. همچنین، نتایج پژوهش بر کارآمدی رویکرد تلفیقی روایتشناسی و سبکشناسی تأکید دارد و میتواند مبنایی برای مطالعات تطبیقی و توسعه پژوهشهای سبکشناختی در ادبیات فارسی باشد.
کلمات کلیدی
سبکشناسی
, رمان
, رضا قاسمی
, لایه زبانی
, لایه نحوی
, لایه
- ابراهیمی، مختار. (1389)، گونه های ادب، چ اول، اهواز: معتبر.
- احمدی، بابک. (1389)، ساختار و تأویل متن، چ دوازدهم، تهران: مرکز.
- بارت، رولان و جرالد پرینس و تزوتان تودوروف. (1400)، درآمدی به روایتشناسی، ترجمه هوشنگ رهنما، چ سوم، تهران: هرمس.
- براهنی، رضا، (1362)، قصه نویسی، تهران، نشر نو.
- زرین کوب، عبدالحسین. (1363)، شعر بی دروغ، شعر بی نقاب، چ چهارم، تهران: جاویدان.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1371)، شاعر آینه ها، چ سوم، تهران: آگاه.
- شمیسا، سیروس. (1386)، کلیات سبکشناسی، چ دوم، تهران: میترا.
- فتوحی، محمود. (1391)، سبکشناسی، نظریه ها، رویکردها و روش ها، چ اول، تهران: سخن.
- قاسمی، رضا. (1387)، همنوایی شبانه ارکستر چوبها، چ هشتم، تهران: نیلوفر.
- _______. (1999)، چاه بابل، سوئد: باران.
- _______. (2007)، وردی که بره ها میخوانند، پاریس: خاوران.
- میرصادقی، جمال. (1382)، ادبیات داستانی، چ چهارم، تهران: علمی.
- مقاله ها:
- ابهری، سمانه؛ موسوی، سیدکاظم. (1398)، همانندیها و تفاوتهای روایی در ادبیات و سینما، فصلنامه تخصصی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب) علمی، س 12، ش 4 (46)، صص 363 تا 377.
- حقایقی، زهرا؛ یاحقی، محمدجعفر؛ صدیقی، بهار؛ حیدریان شهری، احمدرضا. (1400)، خوانش تطبیقی مؤلفه های ادبیات مهاجرت از منظر رئالیسم انتقادی (مطالع موردی: رمان عراقیّ فی باریس و همنوایی شبانه ارکستر چوبها)، مجله پژوهشهای ادبیات تطبیقی، دوره نهم، ش 3، صص 167 تا 194.
- دستجردی، مجتبی. (1400)، بررسی مؤلفه های مکتب اکسپرسیونیسم در رمان همنوایی شبانه ارکستر چوبها، مجله تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، ش 49، صص 69 تا 94.
- رهنما، لیلا؛ تلخابی، مهری؛ حسنلو، حیدر؛ نوحی، نزهت. (1402)، واکاوی و تحلیل پدیده مهاجرت بعد از انقلاب، در رمانهای پستمدرن رضا قاسمی از منظر مشترک ادبیات و جامعه شناختی، مجله جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، ش 13، صص 7 تا 25.
- طاهری، حسین؛ دستمالچی، ویدا. (1399)، پیکرگردانی و گشت اسطورهای در رمان چاه بابل اثر رضا قاسمی، فصـلنامه ادبیات عــرفانـی و اسطـوره شنـاختی، س 16، ش 25، صص 159 تا 185.
- فاطمی، رضوان؛ ابراهیمی، مختار؛ گلیزاده، پروین. (1403)، بررسی و تحلیل سبک زبانی رمانهای عباس معروفی، نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب سابق)، س 17، ش 2 (96)، صص 269 تا 292.
- مبارکی، سهیلا. (1401)، بررسی مؤلفه های کارناوالی در رمان همنوایی شبانه ارکستر چوبها، مجله مطالعات نقد زبانی و ادبی، ش 21، صص 5 تا 21.
- پایاننامه ها:
- ابراهیمی ایور، محمدرضا. (1396)، تحلیل مضمونی نمایشنامه های رضا قاسمی با تکیه بر اقتباس، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گنبد کاووس.
- احدی قورتولموش، حسین. (1390)، تحلیل رمان «همنوایی شبانه ارکستر چوبها» اثر رضا قاسمی، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه محقق اردبیلی.
- احدی، حسین. (1402)، نقد و تحلیل فرم و محتوا در آثار داستانی رضا قاسمی، پایاننامه دکتری، دانشگاه محقق اردبیلی.
- احمدی، پریسا. (1401)، بررسی تطبیقی نشانه شناسی فرهنگی رمانهای رضا قاسمی و بهاء طاهر با تکیه بر آرای یوری لوتمان، پایاننامه دکتری، دانشگاه رازی.
- باستان، مینا. (1396)، بررسی رویکرد متفاوت مصطفی مستور و رضا قاسمی به رفتارها، باورها و عواطف دینی-آیینی در آثار برجسته داستانی آنان، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
- زالیور مکوند، سپیده. (1398)، تجزیه و تحلیل رمان خورشید هم یکستاره است از نیکولا یون و همنوایی شبانه ارکستر چوبها از رضا قاسمی بر اساس نظریه های هومی بابا و گفتمان مهاجرت، پایاننامه کارشناسی ارشد ( زبان انگلیسی)، مؤسسه آموزش عالی ارشاد دماوند.
- گیلانی، مصطفی. (1395)، بررسی زاویه دید در پنج داستان کوتاه فارسی: رویکردی تلفیقی از سبکشناسی و زبانشناسی انتقادی، پایاننامه دکتری، دانشگاه پیام نور تهران.
- منصوری، نیلوفر. (1398)، بررسی بحران هویت در عطر سنبل عطر کاج اثر فیروزه جزایری دوما و همنوایی شبانه ارکستر چوبها، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز.
- نعمتی، سعیده. (1397)، انسان و دنیای آشناییزدایی شده در رمان: خوانش پستمدرن از رمانهای سلاخخانه شماره پنج از کورت ونگات و همنوایی شبانه ارکستر چوبها از رضا قاسمی، پایاننامه کارشناسی ارشد (زبان انگلیسی)، دانشگاه گیلان.